Các điều kiện để nhận biết về tài sản cố định

1. Điều kiện ghi nhận tài sản cố định

a. Điều kiện ghi nhận tài sản cố định hữu hình

• Theo chuẩn mực kế toán VAS 03: Tài sản cố định hữu hình là những tài sản có hình thái vật chất do doanh nghiệp nắm giữ để sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ hữu hình.

• Theo Điều 3 thông tư 45/20130TT-BTC, tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ như sau:

Các tư liệu lao động là những tài sản hữu hình đáp ứng các tiêu chí: Có kết cấu độc lập; Hoặc là một hệ thống gồm nhiều bộ phận tài sản riêng lẻ liên kết với nhau để cùng thực hiện các chức năng nhất định mà nếu thiếu bất kỳ một bộ phận nào thì cả hệ thống không thể hoạt động được

Nếu thỏa mãn đồng thời cả ba tiêu chuẩn dưới đây thì được coi là tài sản cố định:

• Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó; (1)
• Có thời gian sử dụng trên 1 năm trở lên; (2)
• Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách tin cậy và có giá trị từ 30.000.000 đồng trở lên. (3)

 Lưu ý

Khi xem xét hệ thống gồm nhiều tài sản riêng lẻ liên kết với nhau, bộ phận đó vẫn được coi là tài sản cố định độc lập nếu thỏa mãn các điều kiện sau:

• Thiếu bộ phận này, hệ thống vẫn thực hiện được chức năng chính;
• Bộ phận có thời gian sử dụng hữu ích khác với toàn hệ thống, hoặc góp phần tạo ra lợi ích kinh tế cho DN theo những tiêu chuẩn quy định khác nên được sử dụng các tỉ lệ và phương pháp khấu hao khác với toàn hệ thống;
• Do yêu cầu quản lý, sử dụng, bộ phận này phải được quản lý riêng;
• Đáp ứng đầy đủ 3 tiêu chí ghi nhận tài sản cố định bên trên.

b. Điều kiện ghi nhận tài sản cố định vô hình

• Theo chuẩn mực kế toán VAS 04: Tài sản cố định vô hình là tài sản không có hình thái vật chất nhưng xác định được giá trị và do doanh nghiệp nắm giữ, sử dụng trong sản xuất, kinh doanh, cung cấp dịch vụ hoặc cho các đối tượng khác thuê phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ vô hình. Ví dụ: Bản quyền, bằng sáng chế, chương trình phần mềm…

• Điều 3 thông tư 45/20130TT-BTC cũng quy định: Mọi khoản chi phí thực tế mà doanh nghiệp đã chi ra thỏa mãn đồng thời cả ba tiêu chuẩn quy định tại khoản 1 Điều này, mà không hình thành TSCĐ hữu hình được coi là TSCĐ vô hình.

** Lưu ý: Những khoản chi phí không đồng thời thỏa mãn cả ba tiêu chuẩn nêu tại khoản 1 Điều 3 Thông tư này thì được hạch toán trực tiếp hoặc được phân bổ dần vào chi phí kinh doanh của doanh nghiệp.

2. Phân loại tài sản CĐ cố định

a. Phân loại theo hình thái biểu hiện

Theo tiêu thức phân loại này, tài sản CĐ của doanh nghiệp được chia thành 2 loại:

• tài sản CĐ hữu hình là những tài sản CĐ được biểu hiện bằng những hình thái hiện vật cụ thể như nhà cửa, máy móc thiết bị…
• tài sản CĐ vô hình: là những tài sản CĐ không có hình thái vật chất, thể hiện 1 lượng giá trị đã được đầu tư có liên quan trực tiếp đến nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như bằng sáng chế phát minh, nhãn hiệu thương mại…

Cách phân loại này giúp cho người quản lý thấy được cơ cấu đầu tư của doanh nghiệp vào tài sản CĐ hữu hình và vô hình, từ đó lựa chọn các quyết định đầu tư đúng đắn hoặc điều chỉnh cơ cấu đầu tư sao cho phù hợp và có hiệu quả nhất.

b. Phân loại theo công dụng kinh tế

Theo tiêu thức phân loại này, tài sản CĐ của doanh nghiệp được chia thành 2 loại:

• tài sản CĐ dùng trong sản xuất kinh doanh là những tài sản CĐ hữu hình và vô hình trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Bao gồm: nhà cửa, vật kiến trúc, thiết bị truyền dẫn, máy móc thiết bị sản xuất, phương tiện vận tải; những tài sản CĐ không có hình thái vật chất khác…
• tài sản CĐ dùng ngoài sản xuất kinh doanh: là những tài sản CĐ dùng cho phúc lợi công cộng, không mang tính chất sản xuất kinh doanh. Bao gồm: nhà cửa, phương tiện dùng cho sinh hoạt văn hóa, thể dục thể thao, nhà ở và các công trình phúc lợi tập thể…

Cách phân loại này giúp cho người quản lý thấy rõ kết cấu tài sản CĐ và vai trò, tác dụng của tài sản CĐ trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý, sử dụng tài sản CĐ và tính toán khấu hao chính xác.

c. Phân loại theo quyền sở hữu

Căn cứ vào tình hình sở hữu có thể chia tài sản CĐ thành 2 loại:

• tài sản CĐ tự có: tài sản CĐ là những tài sản CĐ thuộc quyền sở hữu của chủ doanh nghiệp.
• tài sản CĐ đi thuê: tài sản CĐ là những tài sản CĐ thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp khác bao gồm:

– tài sản CĐ thuê hoạt động là những tài sản CĐ doanh nghiệp thuê về sử dụng trong 1 thời gian nhất định theo hợp đồng, khi kết thúc hợp đồng tài sản CĐ phải được trả lại bên cho thuê. Đối với loại tài sản CĐ này, doanh nghiệp không tiến hành trích khấu hao, chi phí thuê tài sản CĐ được hạch toán vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ.

– tài sản CĐ Thuê tài chính: xem chi tiết tại bài viết: tài sản CĐ cố định thuê tài chính là gì?

d. Phân loại theo tình hình sử dụng

Theo tiêu thức phân loại này, tài sản CĐ của doanh nghiệp được chia thành 3 loại:

• tài sản CĐ đang sử dụng là những tài sản CĐ đang sử dụng cho các hoạt động sản xuất kinh doanh hay các hoạt động khác của doanh nghiệp như hoạt động phúc lợi, sự nghiệp, an ninh quốc phòng.
• tài sản CĐ chưa cần dùng là những tài sản CĐ cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh hay các hoạt động khác của doanh nghiệp, song hiện tại chưa cần dùng, đang được dự trữ để sử dụng sau này.
• tài sản CĐ không cần dùng và chờ thanh lý là những tài sản CĐ không cần thiết hay không phù hợp với nhiệm vụ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, cần được thanh lý, nhượng bán để thu hồi vốn đầu tư đã bỏ ra ban đầu.

Cách phân loại này giúp cho người quản lý thấy mức độ sử dụng có hiệu quả các tài sản CĐ của doanh nghiệp như thế nào, từ đó có biện pháp nâng cao hơn nữa hiệu quả sử dụng của chúng.

e. Phân loại theo nguồn hình thành

Căn cứ vào nguồn hình thành có thể chia tài sản CĐ trong doanh nghiệp thành 2 loại:

• tài sản CĐ hình thành từ nguồn vốn chủ sở hữu
• tài sản CĐ hình thành từ các khoản nợ phải trả

Cách phân loại này giúp người quản lý thấy được tài sản CĐ của doanh nghiệp được hình thành từ nguồn nào, từ đó có biện pháp theo dõi, quản lý và sử dụng tài sản CĐ sao cho có hiệu quả nhất.